Heggelkampsweg 3, Groot Agelo

Heggelkampsweg 3

Tijink

Aanvankelijk woont Annemarie (1975), dochter van Bennie Tijink, Ti’jman en Annie Broekhuis, met haar man Rudi Hulsmeijers (1971) uit Breklenkamp in deze nieuwbouwwoning aan de Heggelkampsweg 3, kadasternummer Q1026. Inmiddels heeft ze met haar man het boerenbedrijf van haar vader overgenomen en zijn ze verhuisd naar de boerderij aan de Weerselosestraat 22.

Bennie en Annie wonen sindsdien op dit adres.

Heggelkampsweg t.o. nr 3 - Erve Kolthoff

Tegenover de huidige Heggelkampsweg 3 staan in 1832 twee boerderijen, eigendom van Lambertus Kolthof. Het betreft boerenerf Kolthoff , 910m2 groot met kadastraal nummer B333 en een kleiner perceel van 110m2, kadasternummer B334. De laatste is vermoedelijk een lijftochthuis en de bewoners worden in de volksmond aangeduid met (int) Olde Kolthoff. Beide huizen worden rond 1884 afgebroken. Tegenwoordig is het onbebouwd weiland met kadasternummer DNK00 Q724, eigendom van de erven van Oude Luttikhuis aan de Weerselosestraat 18.

De huidige Heggelkampsweg loopt deels over de oorspronkelijke percelen.

B333 Erve Kolthoff

Tot 1884 ligt hier de boerderij van Kolthoff, een eeuwenoud erf in Groot Agelo. In de 13e eeuw behoort het toe aan het Huis Almelo, zo blijkt uit een bewaard gebleven testament uit 1297, waarbij Egbertus, heer van Almelo het huis en hof Coldehoff in Agelo aan zijn vrouw Mechteld van Lymborch vermaakt.

In 1519 is het erf eigendom van het klooster te Albergen en dat is volgens het verpondingsregister van 1601 ook nog het geval. Het erf wordt dan Kolthoff genoemd. De pacht is 2 mud rogge en daarnaast worden de grove en smalle tienden aan het Gasthuis te Ootmarsum betaald.

In 1756 wordt het erf eigendom van het Huis Ootmarsum tot 1811, wanneer het erf in een openbare veiling wordt verkocht aan de toenmalige bewoners Kolthoff.

De oudst bekende bewoner Kolthoff in Agelo is Jenne Kolthoff (*1643), geboren in 1643 in Groot Agelo. Zij is gehuwd met Jan Leussinck (*1638), die op de boerderij intrekt en volgens oud Twents gebruik de naam Kolthoff aanneemt. Hun kleinzoon Jan Kolthof (*1702), ook Lankamp genoemd, woont volgens de Volkstelling van 1748 op de boerderij met zijn vrouw Geertjen Niehuijs (*1704), 5 kinderen, allen ouder dan 10 jaar, en dienstmeid Janna.

Hun oudste zoon Hermannus Joannes Kolthof (*1729) blijft op het erf wonen met zijn vrouw Aaltjen Assinck (*1742), met wie hij in 1763 is getrouwd. Enkele jaren later overlijdt Joannes kinderloos en hertrouwt zijn weduwe Aleijdis in 1773 met Gerrit Lohuis (1742-1818), van erve Loaman, die ook de naam Kolthof aanneemt. Het echtpaar krijgt 4 kinderen, waarna Aleijdis niet lang na de geboorte van haar jongste kind overlijdt. Gerardus hertrouwt op zijn beurt met landbouwster Euphemia Scholte Varwik (1750-1815). Zij is waarschijnlijk de Fenne Kolthof die in de Volkstelling 1795 genoemd wordt. Het gezin Kolthof bestaat op dat moment uit 10 personen. Zoon Joannes Henricus Kolthof (1791-1823), Jannes blijft op de boerderij. Hij krijgt in 1814 een stuk veldgrond, groot drie schepel, toegewezen uit de marke Agelo voor een bedrag van zestig gulden, zo blijkt uit de markenvergadering van 13 juli 1814.

Uit het bevolkingsregister 1861-1880 blijkt dat Maria met haar zoon Jan Hendrik Oude Lashof (1828-1863), zijn gezin en een aantal inwonende dienstmeiden en -knechten op het toenmalige adres GA52 woont. Haar overige 7 kinderen zijn dan al overleden, de meesten op zeer jonge leeftijd.

Jan Hendrik overlijdt in 1863. Zijn minderjarige zoon Bernard Oude Lashof (1859-1897), gehuwd met Anna Maria Aarnink (1857-1928) uit Tilligte, erft de boerderij na het overlijden van zijn oma Maria in 1876. Het huis en erf krijgt dan kadasternummer B1448.

Bernard verkoopt het huis in 1883 aan zijn buurman Bernardus Rippert (1836-1886), waarna de boerderij in 1884 wordt gesloopt. De naam ‘Kolthoff’ is daarmee verdwenen uit Agelo. Het perceel wordt bouwland met kadaster nummer B1667.

B334 Olde Kolthoff

Naast erve Kolthoff lag tot 1884 een klein huisje dat in 1832 het kadasternummer B334 kreeg. Afgaande op de naam van de bewoners was het aanvankelijk een lijftochthuis, bedoeld als huisvesting voor de ouders van de boer. Als de oude boer in een dergelijk huis trok, had hij recht op het negende deel van de opbrengst van de hoofdboerderij, de zogenaamde ’lijftocht’. Hiermee konden hij en eventueel zijn vrouw in hun levensonderhoud voorzien. Na verloop van tijd gingen er ook andere familieleden of niet-verwanten in zo’n huisje wonen en werd het een wonnershoes.

Een van de eerste vermeldingen van de naam Olde Kolthoff in Agelo is in 1706 bij de doop van Bernardum ex olde Colthof (*1706), zoon van Hermen en Fenne.

Bij de volkstelling Agelo van 1748 is er sprake van twee gezinnen Int olde Kolthof, die vermoedelijk naast elkaar woonden, t.w. "Albert int olde Kolthof met vrouw Ale en twee minderjarige kinderen, Jan en Hinric", beiden onder de 10 jaar. Mogelijk gaat het hier om Albert Boerrichters uit Agelo en Ale Kemperinck uit ’t Binnenveld, van wie twee kinderen volgens het doopregister de achternaam van het wonnershoes krijgen.

Het andere gezin is "Jan int olde Kolthof, vrouw Gese en dochter Aaltjen". Hier zou het kunnen gaan om Jan Sleijderinck en zijn vrouw Gese Haembergte. Het echtpaar kreeg in 1750 nog een dochter, Joanna in het olde Kolthof (*1750) te Agelo. Het is niet duidelijk of beide gezinnen onderling verwant waren of verwant waren aan de bewoners op het hoofderf Kolthoff.

Ondanks de geboorte van tientallen kinderen met de naam Olde Kolthof in de 18e eeuw is er in het trouwregister geen enkele registratie van huwelijken in Agelo met die achternaam. Dat doet vermoeden dat deze naam vooral gebruikt wordt als bijnaam voor de bewoners van het huisje, zolang ze er woonachtig waren.

Zo trekken rond 1758 Harmen Wiegerinck en Geesken Mollinck in het oude Kolthof. Dit valt af te leiden uit de geboortenamen van hun drie kinderen. Zij maken in 1780 plaats voor Hendrik Koepink (1748-1832) uit Groot Agelo en spinster Helena Morshuis (1748-1813) uit Ootmarsum, die tot 1785 in het oude Kolthof wonen. Drie van hun 6 kinderen zijn er geboren, waarna ze naar elders verhuizen.

Tijdens de Volkstelling in 1795 wonen vermoedelijk Hermannus Braeck (1742-1815) en Janna Tunink (*1746) een aantal jaren op het wonnershoes. Het huishouden van deze “Hermen Oude Kolthof” bestaat dan uit 6 personen. Tijdens de naamsaanneming in 1811/1812 laat ‘Herm ter Brake in het olde Kolthof’ zijn naam omzetten naar ‘ter Brake’. Ook zijn dochter Johanna wordt bij een aantal overlijdensaktes ‘Johanna in het olde Kolthof’ genoemd.

Het huis met erf, groot 110 m2, krijgt in 1832 het kadasternummer B334 en staat dan op naam van Lambertus Kolthof, t.w. Bartholomaus Olde Lashof (1793-1857), woonachtig op de hoofdboerderij Erve Kolthoff. Het is niet bekend wie de toenmalige bewoners waren.

Lankamp

In de periode 1861-1880 woont waarschijnlijk wever Hermen Jan Lankamp (1819-1879), afkomstig uit Klein-Agelo, met zijn vrouw Hendrika Schoehuis (1808-1888) en enkele van hun kinderen in het wonnershoes, het toenmalige GA 51. Naast hen of in een bijbouw van het huisje woont Berendina Lankamp (1800-1878), nicht van Hermen Jan op GA 50. Berendina is spinster.

Eigenaar Bernard Oude Lashof (1859-1897), boer op erve Kolthof, verkoopt in 1883 het huisje dat inmiddels is samengevoegd met de boerderij kadasternummer B1448 aan zijn buurman Bernardus Rippert (1836-1886), waarna het huisje in 1884 wordt gesloopt. Het perceel wordt bouwland met kadaster nummer B1667.

Tekst: Het markenboek van Agelo 1645-1843. Jan B.J. Bossink, Dertien generaties nakomelingen van Wolter Tijink, Groot Agelo, okt 2021. Historisch boerderij-onderzoek in het richterambt Ootmarsum. Auteur: Henk Woolderink. Uitgave: Vereniging Oudheidkamer.