Gustaaf Klaas: De Schoolstrijd

Gustaaf Klaas: De Schoolstrijd

WERKGROEP GESCHIEDENIS I

Deze groep telt momenteel vijf medewerkers, zodat aanvulling zeer gewenst is. Door ziekte van twee van hen vielen wat bijeenkomsten uit, maar desondanks was het “huiswerk” bijzonder omvangrijk, want de samenstelling van het boekje over het onderwijs in Ootmarsum was een enorm karwei en duurde meer dan een jaar. Talloze gesprekken werden gevoerd met particulieren en instanties; boeken, knipsels en aantekeningen werden nageplozen, gemeente- en schoolarchieven werden geraadpleegd. Ook het hierna volgende verhaal over de Schoolstrijd ontstond uit archiefonderzoek.

Pogingen van het gemeentebestuur om met de hulp van rijk of provincie te komen tot aanstelling van een deskundige archivaris hebben nog geen enkel resultaat opgeleverd.

De schoolstrijd

Ootmarsum vocht vijf jaren voor een R.K. Jongensschool

Was de landelijke schoolstrijd na zo’n 120 jaren voorbij, Ootmarsum voerde zo haar eigen schoolstrijd, die zeker niet minder fel was.

Op 1 april 1932 werd een splinternieuwe R.K. Jongensschool aan de Denekamperstraat in gebruik genomen, sedert 1967 een gemengde school en vanaf dat jaar Pastoor Scheepersschool genoemd. Op 8 april 1932 was de officiële inwijding in tegenwoordigheid van vele kerkelijke en wereldlijke overheden, zoals Deken Scholten, W.R. de Jong algemeen inspecteur van het R.K. bijzonder onderwijs in het aartsbisdom, de heer Duchateau inspecteur van het L.O. in de inspectie Enschede, architect Mulder, opzichter Anconé, aannemers A. van der Maas en ter Haar, schilder Broekhuis, personeel, de meeste ouders en vele belangstellenden.

Toen kon het hoofd der school de heer J. Mulderink met zijn verder personeel de heren Spee, H. Wilms, Voortman en C. Arens eindelijk beginnen, waarbij hij, zoals bekend, werd opgevolgd door de heren H.J.M.L. ter Hofstede, L. Vogelenzang en G.J. Oude Veldhuis. Een gedenkwaardige dag voor Ootmarsum, want het had heel wat voeten in de aarde gehad voor het zover was, n.l. vijf vaak erg emotionele jaren.

Nu was het dan zover. In krantenverslagen werd gesproken over een triomfdag en een feestdag. Zeer begrijpelijk na zo’n lange schoolstrijd, een strijd van het gros van de gemeenteraad samen met het school- kerkbestuur tegen een dwarsliggende burgemeester, die op alle mogelijke soms vaak kinderachtige wijze, besluiten van de Raad botweg weigerde uit te voeren, negeerde, uitstelde of verdraaide, ja, zelfs gedaan wist te krijgen, dat het raadsbesluit van 31 mei 1927 tot stichting van een R.K. Jongensschool bij Koninklijk Besluit werd vernietigd.

Vanwaar die tegenstand van burgemeester Egon L.M.T.J. von Bönninghausen? Er is een aantal redenen voor aan te voeren.

— Hoewel zelf katholiek is er van oudsher een tegenstelling geweest tussen zijn familie en de geestelijkheid van Tubbergen. De familie woonde op Herinkhave, gem. Tubbergen.

— De liberale burgemeester achtte een bijzondere school niet zo nodig. De meisjesschool was op dat moment juist klaar in 1927.

— Toen het bovendien om een katholieke bijzondere school ging, die een bestuur had waarvan pastoor Scheepers voorzitter was, was de aversie al geboren.

— Tenslotte ging het ook, zoals hij zelf later zei, om de macht en invloed ter plaatse, om autoriteit.

Of hadden we dit het eerst moeten noemen?

Dat was niet vreemd voor een type uit een familie waar men nog feodale toestanden en had gekend. Alle boeren moesten o.a. gratis vrachtdiensten doen bij de bouw van de molen van Albergen. Dat gezag was voor de er naar strevende en nog maar een paar maanden in Ootmarsum aanwezige burgemeester moeilijk in een vloek en een zucht te verwerven, maar had een reeds langer aanwezige pastoor in een overwegend katholieke plaats als Ootmarsum automatisch. Het ging dus in eerste instantie niet om de kosten van de bouw, waar de burgemeester het steeds op gaf.

Betreffende de stichting van deze school was hij de felste tegenstander, pastoor J.J. Scheepers de felste voorstander met wethouder J.B. Reuwer als zijn felste vechtjas. Reuwer’s naam is onafscheidelijk verbonden aan deze schoolstrijd.

In de raadsvergaderingen was hij doorgaans degene die de burgemeester van repliek diende, naar oplossingen zocht en vond, argumenten en bewijzen aandroeg, alhoewel, toen er op 1 september 1931 een geheel nieuwe gemeenteraad kwam had de burgemeester de pech in de wethouders C. Kouijzer en J. Hulshof ook een paar gewiekste tegenspelers te treffen. Al met al is de Ootmarsumse schoolstrijd een drama geworden dat veel beroering verwekte. Ootmarsum haalde de landelijke pers. Er zijn enorm veel woorden over geschreven en gezegd, mooie en slimme en vooral vaak felle en lelijke woorden. Pastoor Scheepers zei in zijn toespraak bij de opening:

“Kranteschrijvers, rechtsgeleerden, een Nationale Unie, kamerleden, ministers, oud-ministers en vele anderen hebben hun ernstigen, wijzen, hooggeleerden neus in deze zaak gestoken en in kranten, tijdschriften, nota’s en kamerdebatvoeringen hun bevindingen wereldkundig gemaakt.”

Bij de debatten was de kwestie “geld” dus het hete hangijzer, de kapstok waar de burgemeester zijn argumenten aan ophing.

Om kort te gaan, van een viertal mogelijkheden bleven er tenslotte twee als twistpunt over:

A. Nieuwbouw van een 4-klassige R.K. Jongensschool en verbouw openbare school tot 1-mansschool… of…

B. Verbouw openbare school tot 4-klassige R.K. Jongensschool en 1-klassige openbare school.

De burgemeester was voor geen van beide plannen en had er “ter besparing van kosten voor de gemeente” zelfs geen zwaar hoofd in kinderen, die openbaar onderwijs wensten, naar de school in Oud-Ootmarsum te sturen. Samen met die uit Nutter en Oud-Ootmarsum waren er dat nog een zestig. De gemeenteraad was daar echter tegen en verder maakte het in de bouwkosten niet zo verschrikkelijk veel uit n.l. ƒ 6000,—.

Het R.K. kerkbestuur had natuurlijk liever een nieuwe school dan de oude uit 1876 daterende openbare school aan het Schoolplein en dat bood ook weer andere voordelen als uitbreidingsmogelijkheid, kans op een gymnastieklokaal van de overblijvende lokalen van de O.L. school e.d.

Zo lag de problematiek en hiermee was het eindeloze gekissebis in volle gang. Naar aanleiding van de aanvraag van het kerkbestuur van 10 maart wilde de gemeenteraad onderhand wel een keer beslissen over nieuwbouw of verbouw. Dat gebeurde op 31 maart 1927. Met 6 stemmen voor en 1 blanco besloot de Raad gelden beschikbaar te stellen voor de bouw en inrichting van een Bijzondere Lagere R.K. Jongensschool.

De burgemeester was het er niet mee eens als zijnde z.i. “strijdig met het algemeen belang”. Het geld zou harder nodig zijn voor andere zaken. Daarom wilde hij het raadsbesluit ter vernietiging aan de Kroon voordragen en deed dat inderdaad de volgende dag.

Het ellenlange geredetwist nam in hevigheid toe. Zoals gezegd: ieder was er druk mee en begin 1928 was er zelfs een motie Ketelaar hierover in de Tweede Kamer.

Ministeriële brieven, gesprekken, enz. volgden, maar tegen het einde van het jaar 1928 kwam toch het bericht dat het raadsbesluit van 31 mei 1927 was vernietigd.

Was dat het einde van de schoolstrijd?

Welnee, nog lang niet.

In de nazomer van 1930 verzocht het R.K. kerkbestuur opnieuw geld voor de bouw en inrichting van een R.K. Jongensschool, nu met 5 lokalen op een inmiddels verkregen bouwterrein aan de Denekamperstraat, nadat het oude verzoek van tevoren was ingetrokken. Het nieuwe verzoek was dus tevens een ander verzoek, een ander plan, maar er waren wel weer twee mogelijkheden voor de gemeente, beide inclusief gymnastieklokaal:

A. Nieuwe jongensschool van 5 lokalen en verbouw openbare tot twee lokalen… of…

B. Verbouw O.L. school tot 5 lokalen jongensschool, nieuwbouw 2-klassige O.L. school.

De heer Reuwer toonde aan, dat plan A zeker niet duurder was dan B, al bleef de burgemeester dit aanvechten, gesteund door architect Visseboks(e) uit Almelo. (De heer Mulder was echter de gemeentearchitect).

De gemeenteraad sprak zich in november uit voor plan A met 6 stemmen voor en 1 tegen. Voorjaar 1931 werden door het kerk-schoolbestuur de uitgewerkte plannen ingediend. Burgemeester von Bönninghausen heeft ook dit raadsbesluit ter vernietiging aan de Kroon voorgedragen onder het reeds bekende argument. Enige maanden later kwam het ministeriële antwoord in september, dat het raadsbesluit niet was geschorst, maar ter schorsing zou worden voorgedragen. In Den Haag was men intussen ook wijzer geworden en men schoof zo het probleem voor zich uit, want wat gebeurde?

Op 20 augustus was de aanbesteding al geweest en de bouw gegund aan de laagste inschrijver A. van der Maas en ter Haar voor ƒ 20170,— d.w.z. de bouw van een nieuwe R.K. Jongensschool. Broekhuis kreeg het schilderwerk voor ƒ 928,—. Spoedig hierna begon men voortvarend te bouwen en toen kon tenslotte de burgemeester niet anders dan het kerkbestuur in oktober 1931 schrijven:

“…de omstandigheid dat de nieuwbouw Uwer school thans reeds zo ver is voortgeschreden dat vernietiging van het betreffende besluit geen zin meer zou hebben, gaf mij aanleiding om aan de Minister van Onderwijs te verzoeken de schorsing van het besluit niet meer door een vernietiging te laten volgen.”

Jhr. E. von Bönninghausen verloor op alle fronten, want ook een nieuwe Hervormde school is er datzelfde jaar nog gekomen en verrees op de plaats van de Openbare school slechts een half jaar na het gereedkomen van de Bijzondere Jongensschool aan de Denekamperstraat.

Zelf werd hij op 1 maart 1939 als burgemeester afgezet, maar dat was om heel andere redenen…

In 1982 op 4 en 5 juni werd het vijftigjarig jubileum van deze zo moeizaam verkregen school herdacht en grootscheeps gevierd. Daarbij was een enorme reünie van honderden oud-leerlingen. Ze kwamen uit binnen- en buitenland, waarbij velen elkaar echt in vijftig jaren niet hadden gezien of gesproken. Hierbij bevonden zich nog verscheidene uit de hoogste klas van 1932.

Werkgroep Geschiedenis I
Samenstelling G.F. Klaas.