Johan Lucassen: De familie naam

Johan Lucassen: De familie naam

WERKGROEP GENEALOGIE

Het afgelopen jaar hebben we ons bezig gehouden, zij het in beperkte mate, met werkzaamheden betreffende de genealogie, zoals beantwoording van binnengekomen vragen en met onderzoek.
Regelmatig werden er bijeenkomsten georganiseerd door de Nederlands Geologische Vereniging afd. Twente te Hengelo. Deze werden zo nu en dan bezocht. Ze hadden de bedoeling om genealogen bij te staan en het houden van geschiedkundige lezingen.
Hierna volgt een verhaal over de familienaam, zoals die zich ten tijde van Napoleon ontwikkelde. Enkele in het oog springende aangenomen namen in Agelo, Nutter en Ootmarsum sieren het verhaal. Verder vindt U de genealogie van de fam. Dröghoorn.
Aktieve medewerkers van de groep zijn de dames Hemmelder en Lucassen plus ondergetekende. Er wordt iets gedaan aan de personele bezetting van de werkgroep.
Alsdan kan men uitgebreid aan de slag met onderzoek.

J.B. Lucassen, leider

DE FAMILIENAAM

Gedurende de tijd van Napoleon had nog niet iedereen in ons land een familienaam. Velen droegen als achternaam een patronymicum (vadersnaam) of een huisnaam. Voor de in opkomst zijnde centrale overheid, die zich tot in details over de inwoners wilde informeren, gaf dat problemen.
Bij decreet van keizer Napoleon van 20 juli 1808 en 18 augustus 1811 (Bulletin les Lois de l’Empire Français, nr. 3589 en 7178) werd dan ook bevolen dat alle inwoners van het keizerrijk hun namen moesten laten registreren. Wie nog geen officiële achternaam had moest er een aannemen en daarvan een akte laten opmaken. Ons land maakte vanaf 1810 deel uit van het Franse keizerrijk. Deze maatregel was dus ook hier van toepassing.
Bij ons in Twente gebruikte slechts een deel van de bevolking een vaste familienaam. Men was dan ook vaak bekend onder zijn vadersnaam (patronymicum) b.v. Jan Willemsen de Vries in plaats van alleen Jan de Vries. De vader van Jan droeg dus de voornaam Willem.
Soms heette men naar het huis of de boerderij waar men woonde, b.v. Jan van de Eshof. Wanneer een gezin verhuisde van de ene naar de andere boerderij ruilde dit gezin ook de achternaam in voor de naam van de nieuwe behuizing.
Omdat in sommige streken de maatregel van de Franse overheid het aflegde tegen de dagelijkse praktijk van patronymen en huisnamen, werd bij Koninklijk Besluit van 8 november 1825 het aannemen van een vaste geslachtsnaam nogmaals verplicht gesteld.
Mogelijk had de onwil om een familienaam aan te nemen te maken met de vrees herkenbaar te worden. Men kon dus zo als soldaat in het leger van Napoleon worden ingelijfd. Men wist al wel dat de keizer een veldtocht naar Rusland voorbereidde.

Er hebben zich in Twente ook diverse naamsveranderingen voorgedaan. Zij zijn te vinden in de Prov. Archieven. Het zijn “Registre des Noms de Familie de la commune (Plaats) 1812-1826”.

Hieronder enige naamsveranderingen in Groot en Klein Agelo, Nutter en Ootmarsum van 1812.

Eveneens voor een deel van het Joodse volk in Nederland betekende de verplichting tot het voeren van een vaste achternaam het loslaten van het gebruik van het patronym, zoals Mozes Nathan, Juda Levi, Betje Samuel. Het patronym werd vooral gebruikt door veel Joden wier voorouders afkomstig waren uit Duitsland, Litauen en Polen.

De uit Zuid-Europa afkomstige Joden droegen in vele gevallen reeds een familienaam.

Werkgroep Genealogie
J.B. Lucassen

(Bron: “Twente genealogie”)