










Foto: Herman Steigstra; 2020
Oldenzaalsestraat 21
Rijksmonument: Fosforietmaalderij, gebouwd in 1918 in opdracht van de firma Van Vilsteren & Schoemaker uit Deventer. De firma hield zich bezig met het graven naar en het verwerken van fosforiet. Zij richtte deze maalderij op in Ootmarsum in de nabijheid van het kanaal Almelo-Nordhorn waar de fosforieten, een grondstof voor kunstmest, gewassen werden en verscheept naar Agelerbrug.
Later werd het gebouw eigendom van het expeditiebedrijf Van der Maas. Daarna van de Algemene Boeren en Tuinders Bond, die hem als opslagloods in gebruik nam. Vervolgens werd de loods eigendom van de Coöperatieve Aan- en VerkoopVereniging, een onderdeel van de ABTB.
Typologisch is deze zwart geteerde loods verwant aan de werfgebouwen op ZuidHollandse scheepswerven. Tegen de rechterzijgevel bevindt zich een niet beschermde aanbouw die als kantoor fungeert. Tussen dit kantoor en de loods is een kalkzandstenen brandkeermuur aangebracht. De loods bevindt zich tegenover de molen van Ootmarsum (monumentnummer: 31765).
De voormalige maalderij bestaat uit een houtskelet van zeven traveeën dat staat op poeren en een bakstenen plint. Het gebouw heeft een afgeknot zadeldak, gedekt met Tuiles du Nord. Alle gepotdekselde gevels zijn zwart geteerd.
De gevel aan de kant van de Oldenzaalsestraat (W) is geopend in verband met de opslagfunctie. In de geveltop is een verticaal beschot aangebracht. In de zijgevels zijn paarsgewijs twaalf grote 24-ruits vensters aangebracht.
De Fosforietmaalderij is van algemeen cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundige belang:
- Als monument van bedrijf en techniek
- Vanwege de typologie
- Vanwege de ligging tegenover de molen tegen de historische kern van Ootmarsum
- Vanwege de gaafheid
- Vanwege de zeldzaamheid van dit type bedrijfsgebouw
Historie
Tweehonderd jaar geleden was het hier zoals op veel plaatsen buiten de wallen nog gewoon weiland. Een tuin van 2810 m2 met het kadastrale nummer A907 was eigendom van de (erven van) winkelier Gerhardus Joannes Hoepink (1764-1830). In 1841 wordt de tuin in twee delen verkocht. Het westelijke deel gaat naar winkelier Bernardus Hermannus Cramer (1806-1878) (kadastraal A1363). Later eigendom van sigarenfabrikant Bernard Cramer (1840-1892) en in 1887 Clotilda Maria Carolina van Waijenburg (1837-1909) (weduwe van Josephus Antonius Hendrikus ten Pol (1826-1906)).
Het Oostelijke deel wordt kadastraal A1362 en werd verkocht aan notaris George Bernard ten Pol (1786-1860) en later zijn zoon notaris Josephus Antonius Hendrikus ten Pol (1826-1906).
In 1907 wordt de molenaar Jan Voorhuis (1873-1955) de eigenaar van beide tuinen en in 1918 koopt burgemeester Jan Franciscus van Heereveld (1883-1972) de beide percelen.
Schoemaker
In 1919 wordt de firma "Van Vilsteren en Schoemaker" uit Deventer (Poolstraat 37) de nieuwe eigenaar. Als firmanten noteert het kadaster vader en zoon Hendrikus Johannes Schoemaker (1848-1915) en Antonius Johannes Schoemaker (1877-1952). Volgens de burgerlijke stand is vader echter al in 1915 overleden. In 1922 wordt hier vervolgens de Fosforietmaalderij gevestigd, de fabriek staat dan op het samengevoegde perceel A2381.
De grondstoffen voor deze kunstmest werden opgegraven op de Kuiperberg en werden met lorries aangevoerd. Enkele lorries staat als herinnering op de Kuiperberg. Eind 30-er jaren sloot de fabriek, wegen onvoldoende afzet.
Van der Maas
In 1938 wordt de fabriek gekocht door Hendrik van der Maas (1899-1975) die hier zijn garage vestigt. De officiële bestemming is nu huis, pakhuis en garage.
CAVV
In 1962 wordt het pakhuis verkocht aan de ABTB - CAVV: Coöperatieve Aan en Verkoop Vereniging Ootmarsum, die tot dan haar pakhuis had aan de Ganzenmarkt. Deze vereniging nam de oude fabriek in gebruik als opslag voor veevoeders en landbouwproducten. Jarenlang was de Oldenzaalsestraat de plek waar boeren hun veevoer kochten. In de loop van de tijd werd de ABTB - CAVV overgenomen door de CTA (Coöperatie Twente Achterhoek). De zakgoed depotfunctie werd steeds kleiner, tot het in 2001 werd verplaatst naar de Welkoop aan de Denekamperstraat.
Artica
Toen Artica er lucht van kreeg dat het gebouw leeg kwam te staan, werd er snel gehandeld: dit moest het nieuwe kantoor worden! Ze groeiden langzamerhand uit ons pand in Mander en waren klaar voor de volgende creatieve stap. En dus werd het pand aangekocht en volgde een grote verbouwing. Gelukkig was het pand na al die jaren nog in hele goede staat. Slechts veertig procent van de houten planken en zes ramen moesten vernieuwd worden. Het is inmiddels een markant gebouw, dat er om bekend staat met kerst flink uit te pakken met elk jaar een andere versiering van het gebouw met veel licht.
Tekst: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Foto: Geesje Koenen; 10 december 2006
Artica 2006
Foto: Geesje Koenen; 10 december 2006
Artica 2006
Foto: BMS; 6 december 2005
Artica 2005
Foto: Heemhuis; 1 april 2004
Noodschool 'n Profiet
Speelplaats bij de noodschool ’n Profiet aan de Bleekstraat. De school zit tijdelijk in de voormalige winkel van de Welkoop in afwachting van de voltooiing van de nieuwe Brede School “De Meander” aan de Profietstraat.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: Heemhuis; 1 april 2004
Noodschool 'n Profiet
Speelplaats bij de noodschool ’n Profiet aan de Bleekstraat. De school zit tijdelijk in de voormalige winkel van de Welkoop in afwachting van de voltooiing van de nieuwe Brede School “De Meander” aan de Profietstraat.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 27 november 2002
Artica 2002
Interieur reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 17 november 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 17 november 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 28 oktober 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 28 oktober 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 1 september 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 1 september 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 1 september 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: b; 15 juni 2001
Artica 2001
Interieur voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 15 juni 2001
Artica 2001
Interieur voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 15 juni 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 15 juni 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 april 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 april 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 april 2001
Artica 2001
Voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 6 april 2001
Artica 2001
Interieur voormalige fosforietenfabriek / CAVV loods. Wordt verbouwd tot reclamebureau "Artica".
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 maart 2001
Artica 2001
Sloop woning naast voormalige CTA loods
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 maart 2001
Artica 2001
Sloop woning naast voormalige CTA loods
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 maart 2001
Artica 2001
Interieur voormalige CTA loods
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 maart 2001
Artica 2001
Interieur voormalige CTA loods
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 9 maart 2001
Artica 2001
Foto: BMS; 6 februari 2001
Artica 2001
Voorheen fosforietenfabriek, garage en CAVV loods wordt reclamebureau Artica. Pandje rechts wordt gesloopt.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 2000
CAVV Ootmarsum 2000
Foto: BMS; 30 juli 1999
Welkoop 1999
Foto: BMS; 16 december 1998
Welkoop 1998
Achterzijde Welkoop (ingang Bleekstraat)
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 8 november 1997
CAVV Ootmarsum 1997
CAVV loods
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 3 oktober 1997
CAVV Ootmarsum 1993
CAVV - loods
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 19 september 1997
CAVV Ootmarsum 1997
CAVV loods, vroeger fosforietenfabriek. Tijdlang garage en woonhuis H. van der Maas.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 21 oktober 1987
CAVV Ootmarsum 1987
Voormalige fosforietenfabriek, later expeditiebedrijf H. van der Maas. Nu CAVV en CTA loods.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 1983
CAVV Ootmarsum 1983
Voormalige fosforietenfabriek, later expeditiebedrijf H. van der Maas. Nu CAVV en CTA loods.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 15 september 1972
CAVV Ootmarsum 1972
Voormalige fosforietenfabriek, later expeditiebedrijf H. van der Maas. Nu CAVV en CTA loods.
Tekst: Herman Steigstra
Foto: BMS; 1940
Expeditiebedrijf Van der Maas 1940
Luchtfoto met expeditiebedrijf van der Maas Oldenzaalsestraat.
Voorheen was de fosforietenfabriek van Van Vilsteren en Schoenmaker gevestigd in deze bedrijfsruimte. Sinds 1998 de CAVV / Welkoop, deze moet binnenkort verhuizen naar industrieterrein de Mors. Rechts woonhuis van der Maas, voor rechts café annex winkel familie Oude Hengel
Tekst: Herman Steigstra
Foto: Heemhuis; 1939
H. v.d. Maas Expeditiebedrijf
Foto: Heemhuis; 1939
H. v.d. Maas Expeditiebedrijf
Foto: Heemhuis; 1939
H. v.d. Maas Expeditiebedrijf
Foto: Heemhuis; 1939
H. v.d. Maas Expeditiebedrijf
Foto: BMS; 1939
Expeditiebedrijf Van der Maas 1939
Foto: BMS; 1938
Oldenzaalsestraat 1938
Garage Van der Maas gezien vanaf de Molen Oude Hengel
Tekst: Herman Steigstra
Foto: Heemhuis; 1935
H. v.d. Maas Expeditiebedrijf
Een van de trucks van Hendrik van der Maas (1899-1975). Hij begon in de binnenstad van Ootmarsum nabij het hotel van der Maas. Nadien verhuisde hij naar de Oldenzaalsestraat.
Tekst: Lizette Velthuis
Foto: Heemhuis; 1935
H. v.d. Maas Expeditiebedrijf
Foto: BMS; 1920
Fosforietfabriek 1920
Foto: BMS; 1920
Fosforietfabriek 1920
Fosforietfabriek "Van Vilsteren & Schoemaker" Deventer / Ootmarsum.
Tekst: Herman Steigstra

▼ Historische adressen
Kadastraal in 1832: A907
| Jaar | Kadastraal | Adres |
|---|---|---|
| 1800-1910 | A907 | De Groote Maten tuin |
| Heden | C2371 | Ootmarsum, Oldenzaalsestraat 21 |

▼ Bevolkingsregister
In het bevolkingsregister zijn onderstaande pagina's gevonden, die een relatie hebben met dit adres:

Adres: Ootmarsum BK 263
| bewoner | geboortedatum | geboorteplaats | rol | beroep | opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| Willem ten Voorde | 14 mei 1838 | Ootmarsum | hoofd | wever | vertrokken op 28 februari 1871 naar Tubbergen |
| Henderika Bergmann | 21 juni 1838 | Nordhorn (Pruissen) | vrouw | "       " | |
| Herman ten Voorde | 1 september 1867 | Ootmarsum | zoon | "       " | |
| Bernard ten Voorde | 27 september 1869 | Ootmarsum | zoon | "       " | |
| Friedrica Tegelaar | 6 februari 1807 | Nordhorn | schoonmoeder | ||
| Charles Louis Mees | 7 oktober 1816 | Verrebroeck (Oost Vlaanderen) | hoofd | polderwerker | ingeschreven op 23 oktober 1871 vanuit Denekamp |
| Maria Elisabeth Möllenkamp | 21 oktober 1834 | Ootmarsum | vrouw | "       " | |
| Geertruida Johanna Mees | 1 december 1858 | Oude Ootmarsum | dochter | ingeschreven op 23 oktober 1871 vanuit Denekamp vertrokken op 1 september 1875 naar Losser | |
| Anna Catharina Mees | 1 februari 1862 | Oude Ootmarsum | dochter | ingeschreven op 23 oktober 1871 vanuit Denekamp vertrokken op 3 mei 1876 naar Losser | |
| Maria Elizabeth Mees | 8 maart 1865 | Oude Ootmarsum | dochter | ingeschreven op 23 oktober 1871 vanuit Denekamp | |
| Willem Mees | 3 februari 1870 | Oud Ootmarsum | zoon | ingeschreven op 29 februari 1877 vanuit Losser vertrokken op 29 juni 1877 naar Oldenzaal | |
| Hendrikus Jacobus Mees | 18 november 1877 | Ootmarsum | zoon | ingeschreven op 19 november 1877 vertrokken naar Schuttorf |





