Toren: 150 jaar geleden werd de kerktoren gesloopt

Toren: 150 jaar geleden werd de kerktoren gesloopt

donateurskaart 1989

Imposant en majestueus verheft zich nog steeds midden op het Kerkplein ons oudste, maar ook merkwaardigste gebouw, de R.K. kerk. Ze behoort tot de Westfaalse of Munsterlandse groep. Tussen 1178 en 1236 zijn er 10 van deze kerken gebouwd. Daarvan ligt er één in Nederland en dat is deze. Met Lippstadt en Ootmarsum als uitlopers, liggen al deze kerken binnen een straal van 25 km. met Billerbeck (1234) als centrum. Ze tonen sterke overeenkomst; de onze vooral met die van Legden en Billerbeck. Het is een pseudobasiliek. Pseudo omdat het middenschip geen hooglichtvensters heeft, daar het weinig hoger is dan de zijbeuken.

De vorige kerk, ook op deze plek, werd in de winter van 1195 – ’96 verwoest door de Drenten, die op weg waren Graaf Otto van Gelre te helpen bij het beleg van Deventer.
De bouw van deze kerk van Bentheimersteen begon direct daarna. Het is een overgangsvorm tussen basiliek en Westfaalse hallenkerk. Het oudste deel is rechts. Dit kwam in 1220 of iets eerder klaar.

TOREN

De toren kwam wat later gereed. Onder in de toren bevonden zich een altaar en kapel voor de zuster van Weerselo, waar ze vanaf 1162 vier keer per jaar zongen (o.a. op Pasen; Christus is opgestanden), het offergeld in ontvangst namen om vervolgens terug te keren naar ’t Stift.

In 1839, precies 150 jaar geleden dus – daarom deze donateurskaart nu – werd de toren van 8 bij 8 meter na 600 jaar gesloopt, omdat ze z.g. bouwvallig zou zijn, maar het sloopwerk duurde vreselijk lang en de toren rust nu onder de Almelosestraat; het monument was geschonden. Het onharmonieuze houten torentje kwam in 1843 klaar. „’n Zot Chinees tooisel”, zegt H. Boom in zijn reisbeschrijving (1846).

De laatste grote kerkrestauratie was van 1969-1973.
Pogingen om de oude toren herbouwd te krijgen zijn mislukt door de argumenten van C.R.M. en Monumentenzorg „geen geld, onvoldoende exacte gegevens, moeilijke verwerking van Bentheimersteen, kerk en nieuwe houten toren werden door het C.R.M. als één geheel gezien.”
Jammer, maar toch nog een indrukwekkend monument.

Tijdens de grote restauratie verdwenen er veel waardevolle zaken, maar 12 jaar later werd een en ander zoveel mogelijk hersteld; zo kwam o.a. het fraaie altaar van Mengelberg weer op de plaats waar het hoort.

Er zijn drie primitieve tekeningen van de kerk, een van Schoemaker (1729), een van Meyling (1733) en een van N.N. (1737). Die laatste is nog het mooist en staat op de donateurskaart, maar N.N. is onbekend gebleven.

U ziet nog twee ingangen aan de noordkant; de tweede was tot ±1750 op de plaats waar nu het raam met ronde boog is. Nu nog zijn de voegen boven die ronde boog te zien (spitsboog). Ook de horizontale plinten halfweg zijn korter, omdat die drie samen breder waren dat dit ene nu.

Nog eenmaal de toren: let op de doopplaats in de hoek bij de toren. Er is ook reeds een klok in de toren!

Gustaaf Klaas.